Eerst en vooral moeten we weten dat Allah ons niet heeft geschapen voor ons vermaak en plezier, maar Hij heeft het universum geschapen naar Zijn Eigen oneindige Wijsheid. Derhalve is het normaal dat we niet alles kunnen begrijpen. Er zijn mensen die denken: “Ik kan mijn lot niet uit de weg lopen; wat er staat, zal ook gebeuren. Waarom ben ik dan verantwoordelijk voor mijn zondes?”

Dat deze logica toebehoort aan een schuldige die zijn verantwoordelijkheid wil ontlopen, is zeer helder. Dit is het smoesje: stel het lot als verantwoordelijke en wees gerust! Het geweten, dat een rechtvaardige rechter is, zal met deze gedachtegang niet tot rust komen, want het geweten is een getuige dat dicht zit op wat mensen doen. Er is ongetwijfeld een “lot” en deze oordeelt, maar er is ook een “wil”. Hoe kunnen de zondes vergeten worden die al bewust gepleegd zijn? Het lot kan niet ingezien worden. Het is duidelijk dat de mens voor zich een goed en een slecht pad heeft. Deze wordt absoluut bewandeld met vrije wil. 

Tijdens het bewandelen van een van deze paden is het zeer duidelijk dat er geen andere dwang gevoeld wordt dan het ego van de mens. Het lot kan niet van tevoren ingevuld worden, maar pas nadat het heeft plaatsgevonden.

Het volgende voorbeeld zal duidelijkheid scheppen over dit onderwerp. Stel dat er een man op een hoge berg staat waar een treinspoor langs ligt. Vanaf deze berg ziet hij in de verte dat er twee treinen naar elkaar toe rijden. Deze man is ook nog intelligent en kan op basis van de snelheden van deze treinen berekenen op welk punt deze treinen tot botsing komen. 

Stel dat deze man de coördinaten berekent en dit op een papiertje zet, kan men dan nadat de treinen tot botsing zijn gekomen, beweren dat deze man de schuldige is omdat hij dit van te voren wist? Dit zal natuurlijk complete onzin zijn. Er bestaat dus een groot verschil tussen weten en doen. 

Een ander voorbeeld: een leerkracht met sterke vooruitziendheid schrijft twee nieuwe leerlingen in voor het komend schooljaar: leerling A en leerling B. Gebaseerd op zijn ervaringen en vooruitziendheid zegt hij dat leerling B zal blijven zitten en leerling A zal slagen. Kan deze leerkracht tegen deze leerlingen zeggen: “We weten toch wat er op het einde van het schooljaar gaat gebeuren, jullie hoeven niet meer naar school te komen.” Uiteraard kan hij dit niet zeggen. 

Wat er hier moet gebeuren is voor rechtvaardigheid zorgen en dat kan alleen door beide leerlingen gelijke kansen te bieden. Uiteindelijk heeft de uitkomst niets te maken met het feit dat de leerkracht dit al op voorhand wist, maar het heeft betrekking op de prestaties van de leerlingen. 

Aangezien er zoiets niet gezegd kan worden over eenvoudige dagelijkse zaken, kan dit ook niet gezegd worden over Allah, die de mens met oneindig aantal wijsheden heeft geschapen. De ware betekenis van het lot is dat Allah alles, het verleden, het heden en de toekomst al weet. Als er goed opgelet wordt, zien we dat de wil van de mens niet wordt ontkend. Weten en doen zijn verschillende termen. Allah weet het, de mens doet het. 

Aanvullende voorbeelden hierop zijn:

  • Profeet Mohammed heeft eeuwen geleden het goede nieuws gegeven over de verovering van Constantinopel (het huidige Istanbul) en de gezagvoerder van het leger. Toen de tijd was aangekomen, was het ook gebeurd. Welnu, is Constantinopel veroverd omdat profeet Mohammed het heeft gezegd en Hij wist dat het veroverd zou worden? Als Sultan Fatih, de gezagvoerder, zou slapen, niet zou werken, zijn soldaten niet zou voorbereiden en niet zou strijden, zou de verovering dan alsnog lukken? Dus Allah wist dat Sultan Fatih zou werken en Constantinopel zou veroveren en heeft dit ook aan Zijn gezant laten weten.1

 

  • Een docent zegt tegen één van zijn studenten: “Ik zal je morgen uit dit boek testen.” De docent weet dat zijn leerling niet zal leren wegens de voetbalwedstijd vanavond. Daarom schrijft hij die avond al een nul op het examen van zijn leerling. De volgende dag kan de leerling geen antwoord op de gestelde vragen geven en weet hij dat hij de nul heeft verdiend. Op dat moment haalt de docent het examenformulier tevoorschijn en zegt: “Omdat ik wist dat jij niet zou leren, had ik van tevoren al een nul neergezet.” Hierop zegt de leerling:“…maar meneer, omdat jij die nul hebt geschreven, heb ik een nul behaald. Als je een voldoende zou hebben neergezet, zou ik een voldoende hebben gehaald.” Dit kan de leerling natuurlijk niet zeggen.

Uit deze voorbeelden kunnen we het volgende afleiden: de mens doet bepaalde handelingen niet omdat Allah het weet, maar omdat de mens het zal doen weet Allah het. Het is ook ondenkbaar dat Allah de toekomst niet kent. Als Hij dat niet weet of niet kan weten, kan Hij geen Alwetende Schepper zijn.

Omdat mensen met hun vrije wil voor het slechte kiezen en zondes begaan, worden ze beschuldigd en niet om een andere reden. Ze hebben niet het recht om te klagen door te zeggen: “Wat is mijn schuld is als het al in het lot staat vastgesteld.” Als bewust en willend een fout maken geen fout is, wat is dan wel een fout? De taak van de mens is werken voor goede daden en vergiffenis vragen voor zondes. Door de fouten aan het lot toe te schrijven houden mensen alleen zichzelf voor de gek.


 

 

Bronnen, noten en referenties

  1. Hadith, Ahmad bin Hanbel, Moasned, 335.